حدیث امام جعفر صادق (ع) درباره خرد در کتاب الكافي جلد 1 كِتَابُ الْعَقْلِ وَ الْجَهْل‏ - (کد ۳۲۷۳۲)

راویان : عده من اصحابنا عن احمد بن محمد عن الهيثم بن ابي مسروق النهدي عن الحسين بن خالد عن اسحاق بن عمار قال :
قُلْتُ‏ لِأَبِي عَبْدِ اَللَّهِ ع‏ اَلرَّجُلُ آتِيهِ وَ أُكَلِّمُهُ بِبَعْضِ كَلاَمِي فَيَعْرِفُهُ كُلَّهُ وَ مِنْهُمْ مَنْ آتِيهِ فَأُكَلِّمُهُ بِالْكَلاَمِ فَيَسْتَوْفِي كَلاَمِي كُلَّهُ ثُمَّ يَرُدُّهُ عَلَيَ‏ كَمَا كَلَّمْتُهُ وَ مِنْهُمْ مَنْ آتِيهِ فَأُكَلِّمُهُ فَيَقُولُ أَعِدْ عَلَيَّ فَقَالَ يَا إِسْحَاقُ‏ وَ مَا تَدْرِي لِمَ هَذَا قُلْتُ لاَ قَالَ اَلَّذِي تُكَلِّمُهُ بِبَعْضِ كَلاَمِكَ فَيَعْرِفُهُ كُلَّهُ فَذَاكَ مَنْ عُجِنَتْ نُطْفَتُهُ بِعَقْلِهِ وَ أَمَّا اَلَّذِي تُكَلِّمُهُ فَيَسْتَوْفِي كَلاَمَكَ ثُمَّ يُجِيبُكَ عَلَى كَلاَمِكَ فَذَاكَ اَلَّذِي رُكِّبَ عَقْلُهُ فِيهِ فِي بَطْنِ أُمِّهِ وَ أَمَّا اَلَّذِي تُكَلِّمُهُ بِالْكَلاَمِ فَيَقُولُ أَعِدْ عَلَيَّ فَذَاكَ اَلَّذِي رُكِّبَ عَقْلُهُ فِيهِ بَعْدَ مَا كَبِرَ فَهُوَ يَقُولُ لَكَ أَعِدْ عَلَيَ‏ادامه...

مترجم : کمره ای  کتاب : اصول کافی ترجمه کمره ای جلد 1  صفحه : ۷۱
اسحق بن عمار گويد: به امام صادق (ع) گفتم:مردى است كه نزد او مى‏روم و سخنم را تمام نكردم همه مقصودم‏ را مى‏فهمد و يكى هست كه سخنم را با او تمام مى‏كنم و او همه را حفظ مى‏كند و به من تحويل مى‏دهد و با بعضى هم كه سخن مى كنم مى‏گويند دوباره بگو، فرمود: اى اسحق، مى‏دانى چه سبب دارد؟ گفتم: نه، فرمود: آنكه از يك جمله همه مقصود ترا مى فهمد، عقل با نطفه او خمير شده و آنكه پس از اتمام سخن همه را ياد مى‏گيرد و به تو بر مى‏گرداند در شكم مادر كه بوده عقل با جسم او تركيب شده و اما آنكه همه سخن خود را به او تحويل مى دهى و مى‏گويد دوباره بگو، او پس از آنكه بزرگ شده عقل با وى تركيب شده است و از اين رو مى‏گويد دوباره بگو.

مترجم : مصطفوى‏  کتاب : اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد 1  صفحه : ۳۰
اسحاق بن عمار گويد بحضرت صادق عليه السّلام عرض كردم: نزد مردى ميروم و بعضى از سخنم را ميگويم او تمام مقصود مرا ميفهمد و مردى ديگر نزد او ميروم و تمام سخنم را باو ميگويم او طبق گفته من جواب ميدهد و مردى ديگر نزد او ميروم و سخنم را ميگويم او (چون مقصود مرا نميفهمد) ميگويد دوباره بگو. فرمود: اى اسحاق ميدانى چرا چنين است؟ گفتم: نه، فرمود: آنكه تمام سخن ترا از بعض گفتارت ميفهمد، كسى است كه نطفه‏اش با عقلش خمير شده است و آنكه پس از اتمام سخنت جوابترا ميگويد كسى است كه عقلش در شكم مادر باو آميخته است و آنكه چون سخنش گوئى گويد: دوباره بگو كسى است كه پس از بزرگ شدن عقلش باو آميخته شده او است كه ميگويد دوباره بگو.

مترجم : محمدعلى اردكانى  کتاب : تحفة الأولياء( ترجمه أصول كافى) - جلد 1  صفحه : ۱۲۵
چند نفر از اصحاب ما روايت كرده‏اند از احمد بن محمد، از هيثم بن ابى مسروق نَهدى، از حسين بن خالد، از اسحاق بن عمار كه گفت: به امام جعفر صادق عليه السلام عرض كردم كه: مردى هست كه به نزد او مى‏آيم و با او سخن مى‏گويم به پاره‏اى از سخنان خويش، و او همه آن را مى‏فهمد. و از جمله مردمان كسى هست كه به نزد او مى‏آيم و سخنى كه دارم با او مى‏گويم و او همه سخنان مرا فرا مى‏گيرد، بعد از آن، آن را بر من رد مى‏كند؛ چنانچه با او سخن كرده‏ام. و از جمله مردمان كسى هست كه به نزد او مى‏آيم و با او سخن مى‏گويم، بعد از آن، مى‏گويد كه آن را دو مرتبه بگو. حضرت فرمود كه: «اى اسحاق، آيا نمى‏دانى كه اين از چه راه است؟» عرض كردم كه: نه. حضرت فرمود كه: «آن‏كه با او سخن مى‏كنى به بعضى از سخنان خويش، و او همه آن را مى‏شناسد، اينك كسى است كه نطفه‏اى‏ كه او از آن به وجود آمده، با عقلش سرشته شده، و اما آن‏كه با او سخن مى‏گويى و او همه‏سخنان تو را فرا مى‏گيرد، و بعد از آن، تو را بر آنچه گفته‏اى جواب مى‏گويد، اينك آن است كه عقلش در شكم مادرش در او تركيب شده. اما آن‏كه سخنى كه دارى با او مى‏گويى و مى‏گويد كه دو مرتبه بگو، اينك آن است كه عقلش در او تركيب شده بعد از آن‏كه بزرگ شده است، و به اين جهت به تو مى‏گويد كه دو مرتبه بگو».

26و الصدوق 1و ابن قولويه 2، و المرتضى 3، و المفيد 4، و الطوسي 5، و التلعكبري 6والزراري 7، و ابن أبي رافع 8، و غيرهم.

و قد ظلّ حجّة المتفقّهين عصورا طويلة، و لا يزال موصول الإسناد و الرواية، مع تغيّر الزمان، و تبدّل الدهور.

وفد اتّفق أهل الإمامة، و جمهور الشيعة، على تفضيل هذا الكتاب و الأخذ به، و الثقة بخبره، و الاكتفاء بأحكامه، و هم مجمعون على الإقرار بارتفاع درجته و علوّ قدره-على أنّه-القطب الّذي عليه مدار روايات الثقات المعروفين بالضبط و الإتقان إلى اليوم و هو عندهم «أجمل و أفضل 9» من سائر أصول الأحاديث.

(الثناء عليه)

قال الشيخ المفيد: «. . . الكافي، و هو من أجلّ كتب الشيعة، و أكثرها فائدة 10» .

و قال الشهيد محمّد بن مكّي في إجازته لابن الخازن: «. . كتاب الكافي في الحديث.


1) الوافي ج 3 ص 149 من الخاتمة، و مستدرك الوسائل ج 3 ص 666، و تفصيل وسائل الشيعة ج 3 ص 516
2) الرجال للنجاشيّ 267.
3) مقابس الأنوار ص 7.
4) تفصيل وسائل الشيعة ج 3 ص 519.
5) راجع تهذيب الأحكام ج 2 ص 480، و الاستبصار ج 2 ص 353، و تفصيل وسائل الشيعة ج 3 ص 519، و خلاصة الأقوال ص 136.
6) الفهرست للطوسيّ ص 136.
7) الفهرست للطوسيّ ص 139.
8) الفهرست للطوسيّ ص 135.
9) كشف المحجة ص 159.
10) تصحيح الاعتقاد ص 27.
موضوعات : خرد (العقل)